Ảo huyền Yên Tử cho đời hướng tâm
TRÂN TRÂNYên Tử
(NGUYỄN ANH TUẤN)Mơ màng nửa tỉnh, nửa say
Mở trời Yên Tử mây bay trắng đầu
Cheo leo dốc dựng vực sâu
Gập ghềnh muôn bậc nhuộm màu thời gian
Gió ru rừng trúc óng vàng
Hoa Hiên chùa cổ đã ngàn năm qua
Với tay vén dải ngân hà
Bừng hương linh tỏa trời hoa rộn ràng
Hàng tùng cổ thụ giăng màn
Phiêu du ta chạm linh sàng nước Nam
Dốc lòng đốt nén tâm nhang
Thỉnh lên cõi Phật cầu an muôn đời
Trong làn sương khói chơi vơi
Ảo huyền Yên Tử cho đời hướng tâm.
Địa danh Yên Tử - cái nôi của thiền phái Trúc Lâm trong tâm thức mỗi người dân đất Việt luôn được coi là linh địa, không những bởi vẻ đẹp cảnh quan hùng vĩ của sơn cùng thủy tận điệp trùng, mà còn là nơi gửi gắm, neo giữ tinh thần bất khuất, sáng tạo của tổ tiên, ông cha trong công cuộc trị nước và giữ nước bốn ngàn năm truyền thống dân tộc Việt Nam chống giặc ngoại xâm. Thơ viết về Yên Tử có nhiều, lịch sử văn học đã kịp ghi khắc công lao thế hệ thi nhân của trào lưu Thơ mới đã thành công trong việc thể hiện những xúc cảm riêng có của thế hệ mình về chốn non thiêng với âm hưởng tâm hồn hào sảng, ngập tràn khí phách của lòng tự hào dân tộc như Nguyễn Bính, Xuân Diệu, Chế Lan Viên (In trong Gương than - NXB Hải Phòng, 2007)…
Xã hội chuyển mình với những bước đột phá của khoa học công nghệ tri thức, cảm xúc sáng tạo khởi nguồn từ chốn non thiêng không vì thế mà giảm đi trong lớp người cầm bút thế hệ trẻ, thế hệ của những con người sinh ra sau chiến tranh, lấy việc sáng tạo thi ca như một sự thể nghiệm nhu cầu bộc lộ tình cảm bản thể, trái lại đã có không ít người dám mạnh dạn khai thác, tái đề cập đề tài tưởng như đã sáo mòn, xưa cũ về non thiêng Yên Tử. Họ không vì các thế hệ đàn anh đi trước đã miệt mài cày xới và phản ánh rất thành công hình bóng non thiêng trong các tác phẩm thơ mà lu mờ ý chí tìm tòi sáng tạo. Chính đặc điểm này đã phản ánh dấu ấn sắc nét về bước đệm nghệ thuật của các tác giả thế hệ trẻ, thi phẩm của họ thể hiện rõ cá tính sáng tạo khi đề cập tới khía cạnh tâm linh vọng từ Yên Tử non thiêng.
Bài thơ Yên Tử của tác giả trẻ Nguyễn Anh Tuấn in trong tập tuyển Những vần thơ giữa hai thế kỷ, NXB Lao Động phát hành năm 2012 dịp kỷ niệm 60 năm thành lập Ngành Xuất bản. Với không gian tâm linh huyền ảo, giàu chất thơ và tính gợi mở đã đưa người đọc đến ngả rẽ bất ngờ của trường liên tưởng, từ đó chiêm nghiệm, đúc rút ra những bài học thú vị về cuộc sống tâm linh: Mơ màng nửa tỉnh, nửa say/ Mở trời Yên Tử mây bay trắng đầu.
Không gian tâm linh bài thơ được mở ra trong một trạng thái xác định, với đầy đủ chiều kích, hướng nhìn cụ thể, đó là không gian của thực tại hiện tồn với chức năng thông báo một hàm lượng thông tin nhất định về mảnh đất địa linh. Vì sao không gian được mở ra? Cái lý do duy nhất để khẳng định sự mở ra nằm trọn trong góc nhìn nghệ thuật của người nghệ sĩ khi đã cảm được đầy đủ ý nghĩa của sự xuất hiện của bản thể trước thiên nhiên, có nghĩa khi sự cảm hoài về cái ta, yếu tố khẳng định con người sẽ hóa nhỏ nhoi, mờ nhạt, dễ bị tạm khuất chìm trước thiên nhiên hùng vĩ: Cheo leo dốc dựng vực sâu/ Gập ghềnh muôn bậc nhuộm màu thời gian/ Gió ru rừng trúc óng vàng/ Hoa Hiên chùa cổ đã ngàn năm qua.
Bản thể bị thu lại, như một đốm sáng nhỏ nhoi trước đại ngàn thâm trầm huyền bí, linh diệu. Sự bất ngờ lớn nhất mang tính nghệ thuật tạo sức căng văn bản và sự bùng nổ cảm xúc sẽ được đẩy lên cấp độ cao khi yếu tố con người được khẳng định lại như một điểm nhấn duy nhất trong bức tranh thiên nhiên vốn đã hùng tráng: Với tay vén dải ngân hà/ Bừng hương linh tỏa trời hoa rộn ràng/ Hàng tùng cổ thụ giăng màn/ Phiêu du ta chạm linh sàng nước Nam.
Mạch thơ đột ngột chuyển nhanh, như dòng nước đang mang mang chảy, đột ngột đổ vào nhánh nhỏ, chợt chảy xiết cuồn cuộn, cảm xúc thơ theo mạch chảy cũng dâng trào. Sự chuyển mạch thơ đột ngột không hẳn đã nằm ngoài ý đồ nghệ thuật của tác giả, mà nó được chuẩn bị từ rất sớm, thậm chí ngay từ dòng thơ đầu tiên “Mơ màng nửa tỉnh, nửa say” cùng thủ pháp sử dụng một loạt các động từ mạnh, tạo sự kiện đột xuất, dồn dập ở độc lập mỗi câu “Với tay vén; Bừng hương linh tỏa; cổ thụ giăng màn; chạm linh sàng”. Đặc biệt là sự ảo hóa các chi tiết thơ cũng góp phần không nhỏ giúp mạch thơ được đẩy tới cao trào của cảm xúc sáng tạo, khẳng định bản lĩnh cùng nội lực thơ tiềm tàng. Chỉ với bốn câu thơ lại nằm ở vị trí giữa bài, bầu không khí tâm linh - hồn cốt của bài thơ đã được khơi thông, tính tư tưởng của bài thơ đã được khẳng định rốt ráo, chi tiết và cặn kẽ với đầy đủ thiên tính nghệ thuật. Các đặc điểm tâm linh riêng có của vùng đất địa linh nguồn cội được đề cập và làm sáng tỏ bằng sức nặng biểu đạt của nhịp điệu ngôn ngữ thơ nhanh, mạnh mẽ và rất khoát, có phần thăng hoa, nhập thiền trong ngôn ngữ cũng được xác quyết trong trọn vẹn khổ thơ này.
Vượt tới đỉnh cao của cảm xúc sáng tạo, khi bản ngã tưởng như đã hoàn toàn tan biến và hòa đồng vào thiên nhiên kỳ vĩ, vào núi non Yên Tử ngùn ngụt khí linh của sự hướng tâm, hướng thiện, vào bản sắc tâm linh mờ ảo của chốn thiêng liêng ngàn đời, qua giây phút hiếm hoi của trạng thái cận tâm linh, hành giả lại trở về với thế giới thực tại, với bản thể trĩu nặng ưu tư của cuộc sống con người thường nhật: Dốc lòng đốt nén tâm nhang/ Thỉnh lên cõi Phật cầu an muôn đời/ Trong làn sương khói chơi vơi/ Ảo huyền Yên Tử cho đời hướng tâm.
Bài thơ khép lại với không gian thơ đẫm tính hướng nội và đậm chất trữ tình tự sự, là không gian của những chiêm nghiệm, trăn trở, day dứt và thức tỉnh bản ngã. Nhờ vậy tính triết luận của khổ thơ cuối và cả bài thơ cũng được hoàn thiện hơn với tầng tầng cảm xúc. Đặc biệt với cấu trúc của hệ thống các động từ được phân bố trong mỗi câu trong các khổ thơ (mở), (nhuộm, ru), (vén; tỏa; giăng; chạm), (dốc, thỉnh) thành ấn tượng cảm xúc nghệ thuật mạnh mẽ, mang mang âm hưởng tâm linh của tiếng chuông mô phỏng, tạo ra cho bài thơ một nhịp điệu riêng có, mặc trầm tựa hương bay khói tỏa. Nhịp điệu ngân vang của bài thơ chắc chắn sẽ còn được cộng hưởng và ngân nga thêm nhiều cấp độ nữa trong lòng bạn đọc yêu thơ, yêu miền non thiêng Yên Tử với Thiền Viện Trúc Lâm thâm trầm ngàn năm ấp ủ một triết lý sống thuần Việt “nhập thế hành đạo”, mà câu kết bài thơ của Nguyễn Anh Tuấn đã gần chạm tới “Ảo huyền Yên Tử cho đời hướng tâm!”.
